Κοινωνικές Επιστήμες

Ο Σεν επικεντρώνεται στις ιδέες, αρχές και αξιολογήσεις που θα μας βοηθήσουν να εξαλείψουμε όσο γίνεται την αδικία και να βρούμε τρόπους για περισσότερη δικαιοσύνη. O Σεν δεν επιδιώκει να βρει την έννοια της δικαιοσύνης και τους όρους συμμόρφωσης του ατελούς μας κόσμου σε αυτή την ιδανική έννοια. αντίθετα, ξεκινάει από το δεδομένο ότι υπάρχει αδικία στον κόσμο –βαθιά και προφανής αδικία μερικές φορές, ανεξιχνίαστη, υπόρρητη αλλά όχι λιγότερο οδυνηρή, άλλοτε– και θέτει το ζήτημα της θεραπείας της.                Ο Σεν συνδέει ακριβώς την ιδέα της δικαιοσύνης με την ιδέα μιας επιτυχούς ζωής· η δικαιοσύνη δεν μπορεί να είναι μια αφηρημένη ιδέα για τη θεσμική διάρθρωση της κοινωνίας, αλλά πρέπει να ενδιαφέρεται για τη ζωή που διάγουν οι άνθρωποι στην πραγματικότητα και για ό,τι καθιστά τη ζωή άξια να τη ζουν οι άνθρωποι.                Η ικανότητα (capability) ως βάση αξιολόγησης ανοίγει τονδρόμο τόσο της ελευθερίας όσο και της ευθύνης για τα άτομα. Βασίζεται ουσιαστικά στην αριστοτελική αντίληψη ότι ο άνθρωπος έχει δυνατότητες που υπό κατάλληλες προϋποθέσεις μπορούν να καταστούν ενεργές και να εκπληρωθούν.                Η Ιδέα της δικαιοσύνης είναι ένα βιβλίο που διαφοροποιείται από τα μεγάλα πρότυπά του, τόσο στο περιεχόμενο όσο και στο ύφος. Το βιβλίο είναι γραμμένο γλαφυρά, χωρίς τεχνική γλώσσα και ιδιορρυθμίες, ανοίγει εύκολα τα μυστικά του στον μορφωμένο αναγνώστη και είναι διάστικτο από προσωπικές αφηγήσεις αλλά και αναφορές σε μεγάλους προγόνους που εκπροσωπούν ένα ευρύτατο φάσμα ιδεών και πολιτισμών. Η Ιδέα της δικαιοσύνης του Αμάρτυα Σεν είναι ένα βιβλίο εξαιρετικά γόνιμο στις ιδέες και ιδιαίτερα επίκαιρο στην ηθική και πολιτική του στόχευση. Δεν είναι το τέλος παρά η αρχή μιας νέας προσέγγισης στη θεωρία της δικαιοσύνης.από το Επίμετρο του Κωνσταντίνου Παπαγεωργίου***Ας υποθέσουμε ότι τρία παιδιά –η ανν, ο Μπομπ και η Κάρλα– μαλώνουν για μια φλογέρα, και εμείς πρέπει να επιλέξουμε ποιο από τα τρία θα την πάρει.                Η Ανν τη διεκδικεί με το σκεπτικό ότι είναι η μόνη από τα τρία παιδιά που ξέρει να παίζει φλογέρα.                Ο Μπομπ υψώνει τη φωνή του και ζητά τη φλογέρα, επισημαίνοντας ότι είναι το μόνο από τα τρία παιδιά που είναι τόσο φτωχό ώστε δεν έχει κανένα παιχνίδι.                Η Κάρλα δηλώνει ότι εργάστηκε σκληρά επί πολλούς μήνες για να φτιάξει με τη δική της δουλειά τη φλογέρα, και άρα τη δικαιούται.                Θεωρητικοί διαφορετικών πεποιθήσεων, όπως οι ωφελιμιστές, οι υπέρμαχοι του οικονομικού εξισωτισμού και οι οπαδοί του ελευθερισμού, θα μας έλεγαν πως υπάρχει μία και μόνο δίκαιη απόφαση.                Ο Μπομπ, το φτωχότερο από τα παιδιά, θα εξασφάλιζε μάλλον εύκολα την ξεκάθαρη υποστήριξη του οπαδού του οικονομικού εξισωτισμού, ο οποίος είναι αφοσιωμένος στη μείωση της ανισότητας. Η Κάρλα, με τη σειρά της, η οποία κατασκεύασε τη φλογέρα, θα κέρδιζε αμέσως τη συμπάθεια του οπαδού του ελευθερισμού, καθώς επιδιώκει να δρέψει τους καρπούς των κόπων της. Ο ηδονιστής υποστηρικτής του ωφελιμισμού θα υποστήριζε ότι η Ανν θα αντλήσει μεγαλύτερη απόλαυση από τη φλογέρα, καθώς είναι η μόνη που μπορεί να παίξει το όργανο.                Το γενικό συμπέρασμα είναι πως δύσκολα μπορούν να απορριφθούν χωρίς δεύτερη σκέψη, ως άτοπα, τα επιχειρήματα που βασίζονται στην επιδίωξη της ανθρώπινης ολοκλήρωσης, στην εξάλειψη της φτώχειας ή στο δικαίωμα της απόλαυσης των καρπών της προσωπικής εργασίας. Όποια κι αν είναι η απόφασή μας, μπορούμε να την υποστηρίξουμε με ισχυρά επιχειρήματα, χωρίς να είμαστε κατ’ ανάγκη σε θέση να πούμε, δίχως κάποιο βαθμό αυθαιρεσίας, ποιο από τα ανταγωνιστικά επιχειρήματα είναι αυτό που πρέπει να επικρατεί σε κάθε περίπτωση.                Νά γιατί ο Σεν απομακρύνεται οριστικά από τις θεωρίες της δικαιοσύνης οι οποίες προσπαθούν να προσδιορίσουν τους κανόνες και τις αρχές που διέπουν τους δίκαιους θεσμούς σ’ έναν ιδανικό κόσμο. Διαφοροποιείται από την παράδοση των Χομπς, Ρουσσώ, Λοκ και Καντ, καθώς και του σημαντικότερου πολιτικού φιλοσόφου της εποχής μας, του Τζων Ρωλς. Ο Σεν εγγράφεται περισσότερο σε μια παράδοση του Διαφωτισμού που την υπηρέτησαν ο Σμιθ, ο Κοντορσέ, ο Μπένθαμ, ο Μαρξ και ο Μιλ, και η οποία έχει ως στόχο την καταπολέμηση των ανισοτήτων.***Ο Αμάρτυα Σεν γεννήθηκε το 1933 στο Σαντινικετάν της Δυτικής Βεγγάλης, στην Ινδία. Σπούδασε οικονομικά στα Πανεπιστήμια της Καλκούτας και του Καίμπριτζ, όπου και ανακηρύχθηκε διδάκτωρ. Είναι καθηγητής οικονομικών και φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ. Το 1998 τιμήθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Οικονομίας. Έχει διδάξει επίσης στα Πανεπιστήμια της Καλκούτας, του Δελχί, του Καίμπριτζ, της Οξφόρδης, και στο London School of Economics. Τα βιβλία του έχουν μεταφραστεί σε τριάντα γλώσσες.                Στα ελληνικά έχουν κυκλοφορήσει τα βιβλία του: Για την ηθική και την οικονομία (Εκδ. Καστανιώτη, 2000), Επανεξετάζοντας την ανισότητα (Εκδ. Καστανιώτη, 2004), Η ανάπτυξη ως ελευθερία (Εκδ. Καστανιώτη, 2006) και Ταυτότητα και βία: Η ψευδαίσθηση του πεπρωμένου (Αλεξάνδρεια, 2012).

ΠεριγραφήΕίναι η μητρότητα ανθρώπινο ένστικτο; Υπάρχει το μητρικό φίλτρο; Τι ισχύει πραγματικά με το βιολογικό ρολόι; Οι γυναίκες που δεν έκαναν παιδί μετανιώνουν; Υπάρχουν γυναίκες που έκαναν παιδί και το μετάνιωσαν; Σε ποιον βαθμό η μητρότητα επιλέγεται ελεύθερα ή επιβάλλεται κοινωνικά; Είναι εγωιστικό που (δεν) θέλω παιδί; Είναι φυσιολογικό που δεν θέλω να γίνω μητέρα; Πώς μπορώ να σιγουρευτώ αν θέλω παιδί ή όχι;Όταν η μητρότητα θεωρείται υπέρτατη αξία και μοναδική «φυσιολογική» πορεία όλων των γυναικών, οι γυναίκες που σκέφτονται να μη γίνουν μητέρες δέχονται συνεχείς πιέσεις για να συμμορφωθούν στο επικρατές κοινωνικό πρότυπο και να εκπληρώσουν τη «φύση» τους. Οι πιέσεις ξεκινούν από τόσο νωρίς, που πολλές γυναίκες δυσκολεύονται να ανιχνεύσουν το «πραγματικό» τους θέλω. Το να κάνουμε παιδιά θεωρείται μια μη απόφαση, ένας νόμος της φύσης, με αποτέλεσμα να μπερδεύονται τα όρια ανάμεσα στο θέλω να γίνω μητέρα και στο συναινώ να γίνω μητέρα. Το πώς χρησιμοποιούμε τη μήτρα μας διχοτομεί τις γυναίκες σε επιτυχημένες και αποτυχημένες.Αυτό το βιβλίο, το οποίο βασίζεται σε έρευνες και στις ψυχοθεραπευτικές ομάδες που οργανώνει ο Λύο Καλοβυρνάς από το 2012, δίνει φωνή στις γυναίκες, με ή χωρίς παιδιά, οι οποίες όχι μόνο δεν ακούγονται, αλλά φιμώνονται και υποτιμώνται ως προβληματικές ή ανύπαρκτες.ΠεριεχόμεναΕισαγωγή: γιατί έγραψα αυτό το βιβλίο1. Φιμώνοντας τη γυναικεία επιθυμία2. Δεν υπάρχει μητρικό ένστικτο3. Και οι ορμόνες; το μητρικό φίλτρο;4. Μου το ζητάει το σώμα μου να κάνω παιδί; Ή μήπως η τηλεόραση;5. Ανάγκη για μωρόν; όχι, ανάγκη για φροντίδα6. Βιολογικό ρολόι: ένας ύπουλος μύθος γεννιέται7. Η γονιμότητα ως απειλή8. Η μη μητρότητα ως επιβολή9. Να γίνω μητέρα ή όχι; Η επιλογή, η ελευθερία και το βάρος της10. Ποιο είναι το πραγματικό μου θέλω;11. Πώς να αποφασίσω τι θέλω πραγματικα12. Δεν θα κάνω παιδιά: μια μεγάλη επιλογή ή πολλές μικρές;13. Γιατί να θέλω παιδί;14. Θα το μετανιώσω;15. Γυναίκες οι οποίες μετάνιωσαν που έγιναν μητέρες16. Πώς να αντιμετωπίσω τις πιέσεις17. Είμαι εγωίστρια ή ευθυνόφοβη επειδή δεν θέλω παιδιά;18. Ζώντας χωρίς παιδιάΒιβλιογραφία